Avrupa’da tatbik edilen siklet tespiti usulleriyle memleketimizdeki usuller arasında bir fark bulunduğu bildirilerek, perakende olarak yapılan her türlü düz galvanizli saç, siyah ve DKP saç levha ve ruloları, her çeşit demir, çinko levha, teneke ve emsali eşya satışlarında orjinal Avrupa faturalarındaki vezinlere nazaran % 5’e kadar bir noksanlık vaki olabileceği, tespit edilmiştir.

    İthal malı yuvarlak demirlerin limanlarımızdan FOB tesellüm edilerek yurdun muhtelif yerlerine kamyon veya trenle sevkleri sırasında :

    a)İki memleket arasındaki hava basınçları sebebiyle tartı farkı ve oksidasyon neticesi % 1 ila % 1.5 nispetinde,

    b)Her birisi için ayrı olmak üzere, toptancı ve perakendecilerde ise tartı farkından mütevellit yüzde yarım nispetinde fire ve zayiat olabilir.

    Anlaşmalı ve APA memleketlerinden kütük ithal ederek haddehanelerine teslim edilen bahse konu kütüklerin depoda kesilmeleri ve tartılmaları esnasında zuhur edecek noksanlık % 1/2 (yüzde yarım)’a kadar normal addolunabilir.

    Saç, profil demir, teneke ve çinko levha, çinko külçe firesi :

    Aşağıda isimleri yazılı emteanın muhtelif tarihlerde ithallerinde vapur ve yolda zayii, depoda tartı ve oksidasyon neticesinde husule gelebilecek fire nispetleri :

                                                           İthalatçıda           Toptancıda             Perakendecide
                                                          ---------------            --------------               --------------------
İthal malı otomat çeliği
yuvarlak ve altı köşe                                   % 2                    % 0.5                      % 0.5

İthal mallı yuvarlak imalat çeliği
10 mm.’den 100 mm.’ye kadar                    % 2                    % 0.5                      % 0.5
Halitalı çelikler                                           % 2                    % 0.5                      % 0.5
10 mm.’den 150 mm.’ye kadar demirler      % 2                     % 0.5                      % 0.5
1 mm.kadar siyah saç, DKP saç,levha
ve rulo                                                       % 2                    % 0.5                      % 0.5
1 mm. kadar galvanizli saç                          % 2                    % 0.5                      % 0.5
Teneke levha                                              % 3                    % 1                            ---
Çinko levha                                                % 3                    % 1                            ---

    Dökümü aşağıda gösterilen malzeme için nevine göre % 5 ila % 10 nispetinde fire verir. Çok hususi bir imalat olursa bu nispet % 15’e kadar yükselebilir.
    32’lik boru,
    25’lik boru,
    21’lik boru,
    19’luk boru,
    16’lık boru,
    13’lük boru,
    8’lik boru,
    40 x 40 x 4 ebadında köşebent demir,
    25 x 25 x 5 ebadında köşebent demir,
    30 x 30 x 3 ebadında köşebent demir,
    Galvanizli çember.

    İthal malı elektrolitik ve kok tenekelerin toptan satışlarında, ambalaj farklarından, tartı farklarından, ithal edilen bu nevi malların libreden kiloya tahvili sırasında % 2’ye kadar eksilme zuhur edebilir.

    İthal malı ve Karabük kütüklerinden, inşaat demiri imali esnasında % 6 fire ve hadde bozuğu, 130’luk yerli izabe kütüklerinden inşaat demiri imali esnasında ise % 10 nispetinde fire ve hadde bozuğu normal görülmüştür.

    Pik 10’a tonluk partiler halinde satıl alınıp, 500 ila 1.000 kiloluk perakende satışlarında tartı, çapak ve tozlardan mütevellit % 1’e kadar fire vermesi normaldir.

    İnşaatta kullanılan muhtelif ebattaki demirlerin alış, satış arasındaki fire nispeti bekleme müddeti, pas vaziyeti ve kantar farkı gözönünde tutularak % 1’e kadar normal kabul edilebilir.

    Galvanizli saçların fabrikada veya mağazada satışı esnasında tartıdan mütevellit % 0.5 (binde beş)’e kadar kantar farkı normal kabul edilebilir.

    Yuvarlak inşaat demirinin Karabük ve İstanbul’daki haddehanelerden kamyonla nakli ve satışa arzı sebebiyle fire durumu :

    Demirde fire nakliyesi yoktur.
    Demir satışlarında toptancı ve perakendecide ayrı ayrı olmak üzere tartı farkından mütevellit % 0.5 (yüzde yarım) fire verilebilir.

    Yuvarlak çubuk demirler toptan ve perakende alım-satımlarda bekleme müddetleri, pas vaziyetleri ve vezin farkları gözönünde bulundurularak % 1’e kadar fire verebilir.

    Perakende oluklu galvaniz saç satışlarında % 0.5 (binde beş)’e kadar, DKP saç levhalarında % 0.5 (binde beş)’e kadar noksanlık vaki olabilir.

    Siyah saçın yerli ve oksidasyondan mütevellit toptancı ve perakendecide ayrı ayrı olmak üzere % 0.5 (yüzde yarım) fire vermesi normaldir.

    15 mm. saç, 20 mm. saç, 25 mm. saç, 30 mm. saç, 40 mm. saç, 50 mm. saç, 60 mm. saç, 70 mm. saç, 80 mm. saç, 90 mm. saç, 100 mm. kalınlığındaki saçlar oksijen ile kesimlerinde beher metre boyda ve beher milimetre kalınlık için 72 gr. fire ve zayiat verebilir.

    Kütük demirlerden yuvarlak inşaat demiri imalinde muhtelif safhalarda doğabilecek fire nispetleri :
    1-Sıcak hadleme yöntemi ile kütükten ilk imalattaki tufal firesi,
        a)Yuvarlak demir ve filmaşin işlenmesinde
        6 mm. çap ile 12 mm. çap için ortalama                          : % 6
        14 mm. çap ile 20 mm. çap için ortalama                         : % 5
        b)Lama ve profiller için ortalama                                       : % 6
    2-Değerlendirilebilen hadde bozuğu ve imalat artığı oranı ise  : % 6.5-7’dir.

    Demir köşebent, NPU, NPI gibi ürünlerin alım-satımında % 0.5 civarında fire ve zayiat olabilir.
    Her nevi metal alım-satım işinden dolayı, kantar riski ve fire oranı % 1’e kadardır.

    Bu deriler yaş ve tazeden salamuraya % 20, salamuradan salamuraya % 4 nispetinde fire vermektedir. Cem’an fire nispeti % 25-26 arasındadır. Manda derilerinin fire nispeti % 30’a kadar da çıkar.
    Anadoludan gelen salamura derileri, tam salamura olmayıp, havuz malı olmasından dolayı, bunların firesi % 5-8 arasında değişmektedir.

    Yaş sığır ve dana derilerinin salamuraya dönüştürülmesinde; 1 kg. yaş sığır derisi için 300-400 gr. tuz; 1 kg. yaş dana derisi için 400-500 gr. tuz kullanılır.

    Rugan ve vidala derilerinin ayakkabı imalinde verebileceği fire nispetleri :

                    Rugan deri            : % 25-30 arası,

                    Vidala deri            : % 20-25 arasıdır.

    Büyükbaş hayvan derilerinde :
    Yaş olarak alınıp, yaş olarak satıldığı takdirde                     : % 3
    Yaş olarak alınıp, salamura olarak satıldığı takdirde            : % 20
    Salamura olarak alınıp, yine salamura olarak satıldığında     : % 5    nispetinde fire verebilir.

    Küçükbaş hayvan (koyun, keçi, kuzu) derilerinde :
    Yaş olarak alınıp, yaş oarak satıldıkları takdirde adetle satıldığından fire mevzubahis değildir.
    Yaş olarak alınıp, tuzlu kuru satıldığı takdirde                   : % 15-20
    Yaş olarak alınıp, hava kurusu olarak satıldığında             : % 30-40
    Tuzlu kuru alınıp, tuzlu kuru satıldığında                           : % 10
    Hava kurusu olarak alınıp, hava kurusu olarak satıldığında : % 5

nispetinde fire verebilir.

    Muhtelif cins derilerde bir yıl zarfındaki fire nispetleri ile sonradan tuzlanmış olarak alınan ham derilerdeki fire nispetleri arasında farklılıklar vardır.

Yaş Mezbaha Sığır        Umumi zayiat      İhzarlarımda    Toptancıda
ve Süt Danası Derisi         fire nispeti         fire nispeti       1’inci    2’inci
-----------------                       -------------          ------------     ----------------------
1-Salamura                         % 25’e kadar     % 20’ye kadar    % 3’e % 2’ye kadar
2-Tuzlu kurusu                    % 37’ye kadar    % 35’e kadar     % 1’e % 1’e kadar
3-Hava kurusu                    % 52’ye kadar    % 50’ye kadar    % 1’e % 1’e kadar

Yaş Manda ve Malak Derisi :
----------------------------------------
1-Salamura                        % 30’a kadar      % 23’e kadar      % 3’e    % 2’e kadar
2-Tuzlu kuru                       % 42’ye kadar    % 40’a kadar      % 1’e    % 1’e kadar
3-Hava kurusu                    % 52’ye kadar    % 52’ye kadar    % 1’e    % 1’ kadar

Yaş Koyun Derisi     :
---------------------------
1-Tuzlu kurusu                   % 45’e kadar      % 40’a kadar      % 3’e    % 2’ye kadar
2-Hava kurusu                    % 58’e kadar      % 55’e kadar      %1.5’a % 1.5’a kadar

Yaş Keçi Derisi     :
---------------------------
1-Tuzlu kurusu                   % 40’a kadar     % 35’e kadar      % 3’e    % 2’ye kadar
2-Hava kurusu                    % 58’e kadar     % 55’e kadar      % 1.5’a % 1.5’a kadar

Yaş Kuzu Derisi     :
---------------------------
1-Tuzlu kurusu                   % 40’a kadar    % 35’e kadar        % 3’e    % 2’ye kadar
2-Hava kurusu                    % 53’e kadar    % 50’ye kadar      % 1.5’a % 1.5’a kadar

Yaş Oğlak Derisi     :
---------------------------
1-Tuzlu kurusu                   % 40’a kadar    % 35’e kadar         % 3’e    % 2’ye kadar
2-Hava kurusu                    % 53’e kadar    % 50’ye kadar       % 1.5’a % 1.5’a kadar

    4.5-5 milyon desimetrekare zig deriden pantolon ve mont kesildiğinde % 5 civarında ıskarta ve fire doğabilir.

    Kulak, kuyruk kemiği ve tırnaklar % 5 ila % 7 arasında fire verir.
    Deri imalat sektöründe ham deriden mamül deri üretimi safhasında, yardımcı madde olarak kullanılan sodyum bikromat ve bazik krom sülfatın (tank kromozol) derinin tola ağırlığına göre oranlarda kullanıldığı aşağıdadır.

    Deri İşleme Sanayiinde Kullanılan
    Kimyevi Maddeler                                          Oranları

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
                                                                                                   Giysilik Yüzlük Kürk Süet
                                     Kösele   Videla Napa   Süet   Keçi-Oğlan   Napalan
Sodyum Bikromat veya
Potasyum Bikromat (8)     - -                7.5         7.5       7.5       8         7.5
Krom Sülfat Tuzları           - -             15          15         15        15         15

    Dericilikte, deri alan ölçüsü olarak desimetrekare kullanılmaktadır.

    Ayakkare : 10 desimetrekarenin bir araya gelmesiyle bir ayak meydana gelmektedir.

    Piyasada 8.000-TL. olarak satılan derinin 1 desimetrekaresi 800-TL.’dır. 10 desimetrekare 1 ayak mütalaa edildiği için fiyatı : 8.000-TL. olmaktadır.

    Örneğin : Üzerinde 100 desimetrekare yazılı olan bir deri 8.000-TL.’dan satıldığı zaman 10 desimetrekare 1 ayak mütalaa edileceğinden bedeli 80.000-TL.’sı tutacaktır.

    Hattızatında bu derinin 1 desimetre fiyatı 800-TL.’sıdır. 100 desimetrekare ile 800-TL.’yı çarptığımız zaman yine bedel 80.000-TL’sı olacaktır.

    İthal edilen muhtelif cins derilerde ithalden satışına kadar bir yıl zarfındaki fire nispetleri ile sonradan tuzlanmış olarak alınan ham derilerdeki fire nispetleri arasında farklılık vardır. Eğer salamura sığır derisi alınıp, tuzlu kuru yapılmış ise, % 10 civarında fire sözkonusu olur. (28.03.1996/103 YKK)

        42-1
    DERİ (SUN’İ)
    1-Sun’i deriden imal edilen 5 parçalı sümen için,
    -65 veya 70 cm. sun’i deri gerekir.
    -1 m. beatris veya ipek astar gerekir.
    -1 adet kalın, 1 adet ince mukavva gerekir.
    -1 plaka 5 takım sünger gerekir.
    2-Sun’i deriden imal edilen tek ve iki parçalı sümen için,
    -55 veya 60 cm. sun’i deri gerekir.
    -1 m. beatris veya ipek astar gerekir.
    -1 adet kalın, 1 adet ince mukavva gerekir.
    -1 plaka 5 takım sünger gerekir.

    3-Vidala deriden imal edilen 5 parçalı sümen için,
    -120 cm. vidala gerekir.
    -1 m. astar gerekir.
    -1 adet kalın, 1 adet ince mukavva gerekir.
    -1 plaka 5 takım sünger gerekir.

    4-Bu imalatta kullanılan deri, mukavva astar ve sünger için % 10 ila % 15 civarında fire verilebilir.

1)1.40 m. eninde sun’i deri üretimi için :
        PVC Pasta         : 200-250 gr. (1 kg.’dan 2.5 m. uzunluk)
        Plastolin diop     : 200-300 gr. (1 kg.’dan 3-3.5 m. uzunluk)
        Vayt sprit            : 50-100 gr.  (1 kg.’dan 10-20 m. uzunluk)
        Poliüretan           : 250-400 gr. (1 kg.’dan 2.5-4 m. uzunluk) hammadde kullanılır.

        2)Süngerli sun’i deri imalinde PVC emülsiyon,

        DOP, stabilizatör, azodi karbonamid, kalsit, pigmentler kullanılır.
    3)Kullanım yerleri ve kalınlıkların değişmesi metrekareyi etkiler.

        Bu konudaki fire oranı % 8-10 arasındadır.

            42-2
        DERİ KAZINTILARI
    Kemik ve deri kazıntılarının rutubet ve yabancı maddelerden dolayı % 1.5 oranında firesi normaldir.

    Küçükbaş ham-mamül deri randıman ilişkileri :
    1 adet kuzu derisi hava kurusu          : 1 kg.’a tekabül eder.
    1 adet kuzu derisi tuzlu kuru             : 1.5 kg.’a tekabül eder.
    1 adet kuzu derisi yaş olursa olsun    : 2 kg.’a tekabül eder.
    1 adet koyun derisi hava kurusu          : 2 kg.’a tekabül eder.
    1 adet koyun derisi tuzlu kuru             : 3 kg.’a tekabül eder.
    1 adet koyun derisi yaş olursa           : 4 kg.’a tekabül eder.
    1 adet kuzu derisi ................             : 30 dm². mamül verir.
    1 adet koyun derisi ...............            : 60 dm². mamül verir.

        42-3
    DERİ KONFEKSİYON
    Deri konfeksiyon için (ortalama olarak)
                        Boy (cm.) Zig Napa, Süet dm². Kuzu Kürk Adet
                        ----------------------------------------------------------------------
    a) Erkek Yelek                  55/62         150/200         4/5
    Erkek Ceket                     59/65         280/320          7/9
    Erkek Ceket                     65/80         300/420          8/10
    Erkek Turvakar                 76/92         420/480            9/12
    Erkek Palto                     95/115        500/640         11/16

    b)Kadın giyim eşyaları imalinde erkeklere oranla ortalama % 5-6 arası noksan deri sarfedildiği gözönünde tutulmalıdır.

    Deriden mamül konfeksiyon imalatında kullanılan deri miktarları, beden numaralarına göre ortalama sarfiyat tespit edilmek suretiyle aşağıda gösterilmiştir. Ancak bu ölçüler klasik modeller gözönünde bulundurularak verilmiştir. Bol pileli, kloş, verev kesimli, büzgülü, iri yakalı, cepli, iki cep üstüste, kapişonlu, pelerinli, katlamalı gibi, deri sarfiyatını arttıran teferruatlı modeller için aşağıdaki miktarlarda % 2 artma, en küçük bedenlerde de % 2 eksilme olabilir.
        -Erkek Mont              : 37 ayak (370 desimetrekare)
        -Kadın Mont              : 35 ayak (350 desimetrekare)
        -Erkek Ceket             : 32 ayak (320 desimetrekare)
        -Kadın Ceket             : 30 ayak (300 desimetrekare)
        -Erkek Pantolon         : 26 ayak (260 desimetrekare)
        -Kadın Pantolon         : 23 ayak (230 desimetrekare)
        -Etek                         : 23 ayak (230 desimetrekare)
        -Kadın Elbise             : 55 ayak (550 desimetrekare)
        -Kadın Manto             : 55 ayak (550 desimetrekare)
        -Erkek Palto              : 55 ayak (550 desimetrekare)
        -Erkek Kaban            : 40 ayak (400 desimetrekare)
        -Yelek                        : 18 ayak (180 desimetrekare)

    İthal koyun derileri 5 ayak ile 7.5 ayak arası değişir. İthal derilerin bilhassa kuru ve tuzlu kuru olanları yerli derilere oranla daha yüksek fire verir. % 15 ile % 40 arası değişebildiği gibi, pikle derilerde fire oranı % 10 ile % 25 arasında olur. İthal kuru derilerde güneş yağı, çürük, hamlak veya güve girmiş ise bu oran % 80’lere kadar çıkabilir.

    İthal kuzu derileri 3 ayak ile 5 ayak arası değişebilir. Yerli koyun derileri 6 ayak ile 8 ayak arasındadır. Yerli koyun derilerinde fire oranı ise % 5 ile % 8 arasındadır.

    Yerli kuzu derileri 4 ayak ile 6 ayak arasındadır.

    Yukarıda belirtilen fire oranları tabakalama esnasında ortaya çıkan birimlerdir.
    Kaban        : 44-52 ayak         Pantolon     : 23-32 ayak
    Ceket         : 36-44 ayak         Manto         : 54-64 ayak
    Yelek         : 16-22 ayak         Pardesü      : 55-70 ayak
    Mont          : 37-46 ayak         Elbise         : 55-68 ayak
    Etek           : 18-32 ayak

    Konfeksiyon ürünlerinde modellerine göre % 10 ile % 35 oranında ayaklarda artma veya azalma olabilir.
    Konfeksiyon imalatındaki fire oranı % 5 ile % 25 arasındadır.

    -Döküm, kupol ve döner ocaklar ile yapıldığında; ergitme ve döküm fire oranı : % 7-9.5

    -Döküm, endüksiyon ocakları ergitmesiyle yapıldığında; ergitme ve döküm fire oranı: %3.3

    -Dikiş makinası kafa ve tabla kısımlarının montaj esnasında kırılan veya çatlayanlar, yukarıda bildirilen ocaklara şarj edilerek tekrar ergitilir ve döküm yapılır ve neticede aynı fire oranları meydana gelir.

    Mekanik taşlama, işleme firesi; işleme esnasında yanlış delme frezeleme ve dökümden gelen parçaların işleme yerlerinde karıncalanma çıkması durumunda % 6 ila % 9 arasında fire verebilir.

    Kullanılabilenleri ambalaj sanayiinde, hiç bir alanda kullanılamayanları, yakacak olarak değerlendirilebilir.

    İade alınırken yapılan zayiat da % 1-2 arasında, kolilerin açık olduğu dolaba konması durumunda bazı mamüllerde
şekil bozukluğu görülebilir. Yine kolilerin düşmesi sonucu bir miktar zayiat olabilir.

    Elektrik kesilmelerinde, soğutucunun kapakları açılmadan 2-3 saat mamül muhafaza edilebilir. Bu süre zarfında mamül soğutuculu servis arabalarına alınır, ya da buzla korunur. Bunlar mümkün olmadığından eriyen mal fabrikada imha edilir. Buradaki zayiat miktarı o anda dolapta bulunan miktardır.

    Bunların yanında gerek İstanbul servis araçlarında, gerekse Anadoluya giden servis araçlarında arızadan dolayı meydana gelen zayiat da vardır. Özellikle nakil sırasında araçların soğutma ünitelerindeki bozukluklar tüm malın özelliklerini bozduğu için olduğu gibi zayi olmaktadır.

    Silisyum karbür döküm potası % 1
    Döküm katkı malzemeleri (curuf alıcı toz ve kalıp yağları) % 1
    Seramik elyaf izolasyon malzemeleri
    Monolitik harçlar % 1